v

Olympiastadion, Berlin

Bezocht op: 23/08/2008
Bundesliga: Hertha BSC Berlin – DSC Arminia Bielefeld 1-1
Toeschouwers: 36.302

“Der Star ist das Stadion” titelde het blad Stadionwelt vier jaar geleden toen het gerenoveerde Olympiastadion in Berlijn na meer dan 3 jaar verbouwingswerken eindelijk werd opgeleverd.
Zelf bezocht ik het stadion op een koude zaterdagmiddag begin 2001 toen de renovatiewerken pas waren aangevat. Niet tegenstaande indrukwekkend van gestalte maakte het stadion toen een beetje een verouderde en uitgebluste indruk op me onder de schrale winterzon.

Had de Eerste Wereldoorlog geen roet in het eten gestrooid dan was Berlijn al in 1916 gastheer geweest voor de Olympische Spelen. Op de plaats van het huidige stadion in de wijk Charlottenburg bouwde architect Otto March begin vorige eeuw het “Deutsches Stadion”. Helaas voor March werden die Spelen wegens de Eerste Wereldoorlog geannuleerd. Toen de Duitse hoofdstad 2 decennia later opnieuw de Olympische Spelen kreeg toegewezen, speelde men in Berlijn aanvankelijk met de gedachte om Marchs 20 jaar oude stadion te renoveren en uit te breiden. Het “Deutsches Stadion” zou alsnog de Spelen verwelkomen, ware het niet dat men binnen de nazi partij NSDAP andere stadionplannen koesterde. De nazi’s zagen in de Spelen hun kans schoon om in plaats van het Olympische het eigen gedachtegoed te propageren. “Deutschland erhält eine Sportstätte, die ihresgleichen in der Welt sucht” blokletterde de schrijvende pers toen de plannen van de nieuwe arena werden bekend gemaakt. De hele wereld zou opkijken naar dit staaltje stadionarchitectuur.

Werner March kreeg samen met zijn broer Walter de opdracht om een stadion te ontwerpen met plaats voor minstens 100.000 mensen. De zonen van Otto March moesten de nieuwe arena laten verrijzen op de plaats van het vroegere stadion dat hun vader had gebouwd. Het stadion moest niet alleen dienst doen voor de Olympische Spelen van 1936 maar ook voor alle hierop volgende edities van het vierjaarlijkse sportfestijn. Eens Nazi-Duitsland Europa en de rest van de wereld zou veroverd hebben zouden de Spelen enkel nog in de hoofdstad van het Duitse Rijk plaatsvinden…
Het “Olympiastadion im Reichssportfeld”, zoals het stadion tijdens het nazibewind officieel heette, zou in werkelijkheid de kaap van 100.000 plaatsen nooit ronden. Bij de opening in 1936 boden de tribunes “slechts” plaats aan 96.200 toeschouwers waarvan er 63.200 konden zitten.

Het stadion zal dankzij de Olympische “nazi” Spelen van 1936 tot in de eeuwigheid geassocieerd blijven met dictatuur en propaganda. Voor de bouw van het Olympiastadion werd vanuit het ganse Duitse Rijk kalksteen aangevoerd. De keuze voor kalksteen was niet toevallig omdat het natuursteenmateriaal de door het nationaalsocialisme gepropageerde waarden van eigenheid, eenvoud, duurzaamheid, resistentie, grootte en macht moest benadrukken. (Thomas Schmidt). Meer dan 2600 arbeiders van 500 verschillende bouwfirma’s waren dag en nacht in de weer om het stadion tijdig klaar te krijgen voor de officiële opening op 1 augustus 1936.

Zoals de oorspronkelijke naam van het stadion doet vermoeden maakte het Olympiastadion deel uit van een geheel van sportvelden. Naast het Olympische voetbal- en atletiekstadion verrezen op het “Reichssportfeld” onder andere ook een hockeystadion, een openlucht zwembad en het indrukwekkend grote (290 x 375 m) “Meiveld” met klokkentoren. Overal in en rond het stadion blijft ook vandaag nog de invloed van de NSDAP ideologie merkbaar. Zo is de zuilengalerij aan de buitenkant van het stadion een ideetje van niemand minder dan Adolf Hitler. De Führer wilde een zuilenring, zette zijn huisarchitect Albert Speer aan het werk en kreeg een –niet eens onaardige- zuilenring. Ook de controversiële “Arische” standbeelden buiten het stadion getuigen van een minder fraaie gedachtegang in het verleden.

De officiële opening van het stadion viel samen met die van de beruchte Spelen van 1936. De eerste voetbalinterland ging tussen Duitsland en de politiek verwante Italianen. Na de Spelen zou het stadion in gebruik blijven voor voetbal-, atletiek- en bokswedstrijden. Ondanks de officiële capaciteit van 96.200 plaatsen werd op 20 juni 1937 een record bezoekersaantal van 101.000 genoteerd tijdens de finale van het Duitse voetbalkampioenschap tussen Schalke 04 en 1. FC Nürnberg. De huidige bespeler van het stadion, Hertha BSC, nam pas in 1963 zijn intrek in het Olympiastadion. Bij thuiswedstrijden van “de oude dame” worden de tribunes van het immense stadion doorgaans slechts voor de helft gevuld. Hoogtepunten voor de club op de huidige locatie waren de halve finale van de UEFA Cup in 1979 en de Champions League campagne tijdens het seizoen 1999-2000. De finale van de Duitse beker die sinds 1985 jaarlijks in Berlijn wordt gespeeld speelde de Herthanen nog nooit in eigen huis.

In de loop van zijn meer dan 70-jarig bestaan onderging het Olympisch Stadion verschillende aanpassingswerken. Zo moesten lichtmasten vanaf 1967 ook avondwedstrijden mogelijk maken en werd met het oog op de WK-eindronde van 1974 een deel van de hoofdtribune overdekt. Tegen de wil van architect Werner March kon een deel van de toeschouwers voortaan de wedstrijden overdekt bijwonen onder een constructie van plexiglas. De meest ingrijpende wijzigingen aan het stadion vonden vele jaren later plaats nadat Duitsland de organisatie van het WK voetbal 2006 had toegewezen gekregen. Berlijn werd niet enkel tot gaststad maar ook tot finalestad verkozen door de WK organisatiekommissie. De renovatie van het Olympiastadion zou het duurste WK stadionproject in Duitsland worden. Het neoklassieke stadion, als belangrijkste massasportstadion van begin vorige eeuw een beschermde status genietend, diende met veel zorg en gevoel voor authenticiteit gerenoveerd te worden. Omwille van die beschermde status werden bijvoorbeeld ook de lichtmasten in 1967 niet in maar buiten het stadion geplaatst.

Nadat in het jaar 2000 aan de kant van de 25 meter brede marathonpoort de renovatiewerken werden opgestart, werden alle tribunes in wijzerzin in een nieuw jasje gestoken en overdekt. Net zoals in de jaren 30’ van vorige eeuw werden voor de restauratie van de buitengevel kalksteenblokken aangevoerd vanuit de steengroeven van Kelheim en het Altmühltal in Beieren. De totale restauratie en renovatie van het stadion zou uiteindelijk meer dan 240 miljoen euro kosten! Enkel de kosten van het dak, op 20 palen gemonteerd 45 meter boven het speelveld, bedroegen al een slordige 26 miljoen euro.
Bij zijn oplevering in 2004 telde het stadion 75.000 overdekte zitplaatsen waaronder 5.400 plaatsen in 98 loges, 15 skyboxen en 4.500 business seats. Bij avondwedstrijden zou het speelveld voortaan verlicht worden door 5.312 schijnwerpers die in de dakrand werden ingebouwd. Voor het bijhouden van de score en herhalingen van de belangrijkste speelfasen werd gedacht aan 2 immense scoreborden van resp. 60 m² en 140 m². Het meest karakteristieke aan het stadion werd de 400 meter lange blauwe atletiekpiste.

Vanuit het centrum van de stad neem ik de U-Bahn richting Charlottenburg. Net als gisterenavond na de wedstrijd tegen Union wordt het rijtuig ook nu gevuld met een bierwalm die – ter verduidelijking- niet van mij afkomstig is maar van het aanwezige Hertha-legioen. Zoals meestal rond Bundesliga wedstrijden is de sfeer op weg naar het stadion gemoedelijk. De zwaar bepantserde oproeragenten die tegenover mij plaatsnemen zijn dan ook totaal overbodig. Omdat de wervingsdienst van de Berlijnse politie duidelijk oog heeft voor vrouwelijk schoon stoor ik mij niet echt aan hun aanwezigheid. Wanneer ik de halte “Olympiastadion” heb bereikt lijkt het alsof ik op weg ben naar een houseparty in plaats van naar een voetbalwedstrijd. Aan de uitgang van de U-bahn dreunt oerharde housemuziek uit de luidsprekers.

Er staat vanmiddag in Charlottenburg wel degelijk voetbal op het programma. Voor haar eerste thuiswedstrijd van het seizoen ontvangt oude dame Hertha het bescheiden DSC Arminia Bielefeld. Hoewel Hertha BSC Berlin wereldwijd bekend staat als de grootste club van de Duitse hoofdstad mogen de Berlijners pas sinds het laatste decennium als vaste waarde in de Bundesliga worden beschouwd. De club werd in 1892 opgericht door 2 broertjes die voor de naamkeuze, hoewel Hertha de naam is van een Germaanse vruchtbaarheidsgodin, hun inspiratie niet haalden in de Germaanse mythologie maar wel bij het stoomschip waarop hun vader voer. Het schip in kwestie, de “Hertha”, was blauw wit gestreept wat meteen de clubkleuren van Hertha BSC verklaart. Door financiële malaise en allerhande schandalen pendelde de club sinds de oprichting van de Bundesliga vaak tussen de 3 hoogste reeksen van het Duitse voetbal. In het seizoen 1988-89 werden de dagen van het amateurvoetbal door het eerste elftal definitief vaarwel gezegd toen het promoveerde naar de 2e Bundesliga. Sinds de promotie naar de Bundesliga in 1997 speelt de club onophoudelijk op het hoogste niveau. Hoewel het palmares van de club zich beperkt tot 2 gewonnen landskampioenschappen in lang vervlogen tijden (1930 en 1931) en tot 2 ligabekers in meer recente tijden (2001 en 2002) kunnen ze in Berlijn uitpakken met een record: nooit trok een Bundesligawedstrijd meer mensen dan die tussen Hertha BSC en 1. FC Köln in 1968. Het Olympiastadion stroomde toen vol met 88.000 mensen die de rentree van Hertha wilden meemaken op het hoogste niveau.

Ook de bezoekers van vandaag kunnen pochen met een record. De club die haar naam dankt aan Germaans veldheer Arminius promoveerde sinds de oprichting van de Bundesliga maar liefst 7 keer naar het hoogste niveau waaruit ze ook 6 keer opnieuw terug degradeerde. Een ongeëvenaard dubbelrecord bij onze oosterburen. De laatste promotie dateert van 2004 en als de ploeg er zich dit seizoen kan handhaven dan evenaart ze een clubrecord: Arminia speelde nooit langer dan 5 opeenvolgende seizoenen in de Bundesliga!

Hoe meer ik het stadion nader, hoe groter en indrukwekkender de zee van blauw en wit wordt. Ik voeg me bij één van de lange rijen aan de loketten en koop een ticket voor het “Langnese Fanblock”, een vak naast de spionkop. Het Olympiastadion is werkelijk prachtig en ziet er na de grondige facelift veel aanlokkelijker uit dan bij mijn vorige bezoek dik 7 jaar geleden. Ik koop een wedstrijdmagazine bij een knappe verkoopster van Turkse origine en haast me naar een mobiele fanshop voor de rituele aankoop van een pin. Om hun fans zeker niet te beknotten in hun winkeldrang hebben ze er in Berlijn niets beters op gevonden dan een mobiele geldautomaat te plaatsen naast de fanshop. Commercie troef!
Mijn volgende halte is één van de talloze bierkraampjes. Ik heb de keuze tussen een grote en een kleine Carlsberg en ga voor “ein kleines Bier” van een halve liter. Onder een “groot bier” verstaan ze bij Hertha een bier van een liter! Op zoek naar mijn zitplaats merk ik dat ik in een rookvrij blok zit. Geen bewuste keuze maar als niet-roker mooi meegenomen. Terwijl de fans opgewarmd worden met bekende Hertha-hits als “Nur nach Hause” en “Ha-Ho-He Hertha BSC!” neem ik het prachtige stadion in me op.

Het stadion is half gevuld wanneer de helden de arena betreden. Zowel Hertha Berlin als de bezoekers van Arminia Bielefeld zijn vorige week als traditioneel slechte starters uitstekend aan het nieuwe seizoen begonnen. De Berliners gingen met 0-2 zegevieren in Frankfurt terwijl Bielefeld in eigen huis in extremis een 0-2 achterstand kon rechttrekken tegen titelkandidaat Werder Bremen. Twee keer stond toen superspits Wichniarek aan het kanon.
Voor het eerste gevaar vandaag zorgt een Servisch duo. Na 8 minuten bedient enfant terrible Marko Pantelic voor de thuisclub vanop rechts zijn landgenoot Kacar die oog in oog met doelman Eilhoff evenwel vergeet te scoren. Even over het half uur is het dan toch raak wanneer één van de doelpuntenmakers van vorige week, Patrick Ebert, de bal aan de rand van de 11 meter verovert en met een klasse pass Pantelic bedient. Deze laatste bezit meer zelfbeheersing dan zijn landgenoot en vloert met een enig mooie lob de Bielefelder goalie. Het Olympiastadion gaat voor het eerst dit seizoen uit de bol. De feestvreugde is echter van korte duur. Wanneer de Zwitser Lustenberger 5 minuten na het openingsdoelpunt een uittrap van Arminia-doelman Eilhoff ongelukkig met het hoofd verlengt, gaat centrale verdediger Kaká met de billen bloot en kan Arthur Wichniarek Hertha-keeper Drobny omspelen en de bordjes opnieuw in evenwicht hangen. Voor Wichniarek meteen het derde doelpunt in de nog prille competitie. De tweede helft start veelbelovend met een actie van thuisspelers Ebert, Pantelic en Rafael maar het is alweer doelman Eilhoff die zijn club behoedt voor een nieuwe achterstand. Helaas voor de toeschouwers is deze knappe actie ook het enige noemenswaardige feit in een voor de rest saaie tweede helft. In de laatste minuut van de wedstrijd wordt de Pool Wichniarek nog door trainer Frontzeck naar de kant geroepen voor een verdiende applausvervanging. In Bielefeld vinden ze hun start met 2 gelijke spelen geslaagd terwijl ze bij Hertha na hun puike start in Frankfurt toch liever een 6 op 6 hadden gezien.

Na de wedstrijd neem ik nog rustig de tijd om het stadion langs de binnen- en de buitenkant te bewonderen. Aan de marathonpoort is het zowaar aanschuiven achter andere groundhoppers om foto’s te kunnen maken van de Olympische erelijst. Terwijl in het Olympisch openluchtbad enkele sportievelingen baantjes trekken en in de geïmproviseerde “Biergarten” naast het stadion nog tientallen mensen van hun biertje genieten duik ik terug de U-Bahn in om op tijd terug zijn in mijn hotelkamer zodat ik alles nog eens samengevat terug kan zien op televisie.

Bronnen:

„Der Star ist das Stadion“. SCHULTE Andreas in Stadionwelt N° 4, September 2004

„Europese Voetbalstadions“. HEATLEY Michael, uitg. Atrium

„Geheimnisse einer Arena“. SKRETNY Werner, in Das grosse Buch der deutschen Fussball-Stadien.

„Simunic-Ärger! Spieler jubeln gegen Favre“. FEINDT Henning, HOFFMANN Rainer & LAMPRECHT Roberto in BILD am Sonntag, 24/08/08

„Voetbal Tempels“. SPAMPINATO Angelo, uitg. Tectum

„Wir Herthaner“. Heft 1 Saison 08/09, 2. Spieltag

„Arminia Bielefeld“. Wikipedia